WEBVTT
Kind: captions
Language: en

00:00:15.220 --> 00:00:18.740
E ofo tagata uma i le matagofie o motu o
Amerika Samoa

00:00:18.740 --> 00:00:24.780
ma le oa o talatuu a Samoa i ona tagata e puipui ma folau i le vasa.

00:00:26.180 --> 00:00:34.140
I le puipuia o oe ma isi i gataifale tu’ufua ma ono lē saogalemu, e matuā tatau lava ona e fa’aaloalo

00:00:34.140 --> 00:00:41.660
ma iloa lelei le sami.
Ma fa’aeteete, pe a ē i ai, pe latalata fo’i i le sami.

00:00:41.660 --> 00:00:49.440
I lou taamilo ai i nei motu, o le ‘a ē vaaia ni pupū maualuluga ma maamaa’i, ālā mātuituia,

00:00:49.440 --> 00:00:54.860
matāfaga tu’ufua ma galu malolosi. O loo nanā i lalo ifo o galu aluga,

00:00:54.860 --> 00:01:01.280
āva o loo i ai ma ona au e toso oe i le moana, ma ā’au ma’amaa’i e ono aafia ai oe i ni manuaga ōgaōga.

00:01:02.600 --> 00:01:07.660
The remoteness of these South Pacific islands means that everyone must serve as a protector for themselves,

00:01:07.660 --> 00:01:10.040
their family and the village.

00:01:10.040 --> 00:01:15.680
In American Samoa there are no professional ocean lifeguards, so you need to think like a lifeguard;

00:01:15.680 --> 00:01:20.200
always watch the water and those around you. If something does happen,

00:01:20.200 --> 00:01:25.540
be calm before you act to save the lives of others and perhaps your own.

00:01:26.240 --> 00:01:33.400
Ia e saogalemu ma fa’aaloalo i tu ma aga a Samoa, i le aua lea ona ē tāele i se matafaga tu’ufua,

00:01:33.400 --> 00:01:36.640
e aunoa ma lou fa’anoi i se matai o le nuu.

00:01:36.920 --> 00:01:43.100
E mafai ona tutupu ni fēaga ogaoga pe a ō taitoatasi tagata i le sami,

00:01:43.100 --> 00:01:48.180
pe te’i lava ua alu i le sami e aunoa ma se manatu mamafa i ai.

00:01:48.180 --> 00:01:53.880
E faigofie i galu ona ta ifo i lalo i le sami se tagata o loo tu i luga o le papa,

00:01:53.880 --> 00:01:58.380
ma oo ai i le ā’au, ma mau ai loa i le va o ma’a a o fafati pea galu.

00:01:58.380 --> 00:02:05.200
E vave tele ona toso atu e le au soo se tasi ma o’o ai i tulaga lamatia.

00:02:05.200 --> 00:02:09.740
A first step to being safer near or in the water is knowing how to swim,

00:02:09.740 --> 00:02:14.640
and more importantly, how to stay calm if you end up in the water when you may not mean to.

00:02:14.640 --> 00:02:20.240
E tāua tele lou iloa ona fa’aopeopea i lou tua, fa’atasi ai ma lou to’a.

00:02:20.240 --> 00:02:26.840
O gaioiga na e mafai ai ona laveaina oe, ma lava ai foi le taimi e o’o atu ai se fesoasoani.

00:02:26.860 --> 00:02:31.720
O se lamatia tulagaese o nei motu i ona ā’au ma papa i ona talafatai,

00:02:31.720 --> 00:02:37.500
o ona ava, lea e saoasaoa ai le toe foi mai o le ‘a’ave o le sami mai le matafaga,

00:02:37.500 --> 00:02:41.200
ma agai atu ai i le moana ini va itiiti o le ā’au.

00:02:41.200 --> 00:02:50.260
E sili atu le malosi o nei au nai lo se tagata ‘a’au, ma e mafai ona toso mamao ai lea tagata i tai i le sami.

00:02:50.500 --> 00:02:57.640
Afai ua ē tafea i fafo atu o le ā’au, o le mea muamua e fai, ia maua lou to’a;

00:02:57.640 --> 00:03:03.580
ma i le taimi lava lea, faaopeopea ma faailo atu i isi o loo i le pa’umātu.

00:03:03.660 --> 00:03:10.440
When you see someone else in trouble, and before you act, practice what we call “Take Ten” or “Faatali.”

00:03:11.180 --> 00:03:18.420
Pause for ten seconds to assess the situation and plan the safest way to protect yourself and help the victim.

00:03:19.860 --> 00:03:22.340
You can do the most good by staying calm.

00:03:22.340 --> 00:03:28.560
Never rush into the water unless you are a professional ocean lifeguard with the proper equipment and support.

00:03:28.560 --> 00:03:34.860
E masani foi ona ‘āfaina atu ai ma le tagata o loo taumafai e lavea’i lē ua ‘āfaina.

00:03:34.860 --> 00:03:40.740
Faamolemole, aua lava nei e alu i le sami vaganā ua oo atu le fesoasoani faaopoopo.

00:03:40.740 --> 00:03:47.840
Faailoa atu i isi, e ala i le talotalo o ou lima ma valaau le 911, pe afai e i ai sau telefoni.

00:03:47.840 --> 00:03:54.180
Afai o i ai sau fā’ili, o le lapataiga a tagata laveai soifua o le sami i se faalavelave faafuase’i,

00:03:54.180 --> 00:03:57.760
ia ili faatolu soso’o le fā’ili, ma ia leotele.

00:03:58.940 --> 00:04:01.480
That means, “come running.”  “Come help.”

00:04:01.480 --> 00:04:09.060
Tagai le vaai i lē o loo manaomia se fesoasoani, ma saili se maea poo se pa’u  faaopeopea.

00:04:09.060 --> 00:04:16.300
O le tulafono mo le fesoasoani i isi, o le “aapa po o le togi, ae aua e te alu.”

00:04:16.300 --> 00:04:21.440
E fesoasoani le maea e toso mai ai lē ua afaina ina ia saogalemu.

00:04:21.440 --> 00:04:27.700
O le lafo atu o se pa’u opeopea, e ono laveaina ai oe ma lē o loo afaina.

00:04:27.700 --> 00:04:35.420
Afai e te lē mafaia ona toso mai i latou i le matāfaga, fesoasoani ina ia maua le to’a e ala i le taula’i pea

00:04:35.420 --> 00:04:41.440
o le vaai, ma faatalanoa seia o’o ina taunuu atu le fesoasoani ia i latou.

00:04:41.440 --> 00:04:46.940
O le auala sili ona saogalemu. Aua e te i’u i se tulaga e ona tutupu ai faalavelave.

00:04:46.960 --> 00:04:51.740
Ia taulai pea le vaai i le sami, ma nofouta i suiga o tulaga o le tau,

00:04:51.740 --> 00:04:56.540
o le tai, ma peau e ona faatupulaia ai galu matautia.

00:04:57.360 --> 00:05:04.160
O galu mata’utia ma tulaga o le sami, e lamatia ai le soifua i aso uma i totonu o nei autu motu o le pasefika.

00:05:04.160 --> 00:05:09.900
O lou iloa lelei o le sami, ma le puipuia o isi, o le masani a le Samoa,

00:05:09.900 --> 00:05:14.060
ma o se faiga e tatau ona tatou mulimulita’i uma i ai.

00:05:14.060 --> 00:05:22.000
E o’o lava foi inei motu matagofie, ia e faaaloalo ma faaeteete i le vasa, ma ia e iloa lelei le sami.

00:05:22.000 --> 00:05:27.720
Afai ua e vaaia se tulaga lamatia, Faatali, ae e te le’i faia se gaoioiga,

00:05:27.720 --> 00:05:33.600
e tatau lava ona puipui muamua oe, ina ia e mafai ona faasaoina mai isi tagata.

00:05:33.600 --> 00:05:36.380
Fa’aaloalo i le vasa!

00:05:36.600 --> 00:05:39.020
Fa’aetetete i le vasa!

00:05:39.100 --> 00:05:41.280
Faatali!

